1
00:00:00,000 --> 00:00:03,000
Έχετε ποτέ αναρωτηθεί γιατί το Χαμπλ απεικονίζει λεπτομερώς τους γαλαξίες

2
00:00:03,000 --> 00:00:08,000
αλλά τ' άστρα μοιάζουν σα θολές κηλίδες;

3
00:00:08,000 --> 00:00:10,000
Ποιο είναι το πιο μακρινό αντικείμενο που έχει παρατηρηθεί;

4
00:00:10,000 --> 00:00:12,000
Ποιος χρησιμοποιεί το Χαμπλ;

5
00:00:12,000 --> 00:00:15,000
Ή ποια είναι η πιο παράξενη ανακάλυψη του Χαμπλ;

6
00:00:15,000 --> 00:00:18,000
Τότε ελάτε μαζί μας.

7
00:00:35,000 --> 00:00:39,000
Επεισόδιο 50: Ερωτήσεις και Απαντήσεις με τον Δρ. Τζέι

8
00:00:39,000 --> 00:00:45,000
Παρουσιάζει ο Δρ. Τζέι, ή κατά κόσμον Δρ. Τζό Λίσκε

9
00:00:46,000 --> 00:00:49,000
Γεια σας και καλωσήλθατε στην εκπομπή του Χαμπλ.

10
00:00:49,000 --> 00:00:52,000
Απίστευτο, αλλά αυτό είναι πράγματι το 50ο επεισόδιο.

11
00:00:52,000 --> 00:00:57,000
Για να γιορτάσουμε την περίσταση αποφασίσαμε να κάνουμε κάτι λίγο διαφορετικό.

12
00:00:57,000 --> 00:01:01,000
Τη τελευταία φορά ζητήσαμε να μας στείλετε τις αστρονομικές ερωτήσεις σας

13
00:01:01,000 --> 00:01:05,000
και το τελευταίο μήνα, μας στείλατε εκατοντάδες πραγματικά καλές ερωτήσεις.

14
00:01:05,000 --> 00:01:10,000
Τώρα δυστυχώς, δε προλαβαίνουμε να τις συζητήσουμε όλες.

15
00:01:10,000 --> 00:01:13,000
Κι έτσι διαλέξαμε αυτές που μας άρεσαν περισσότερο

16
00:01:13,000 --> 00:01:15,000
και θα προσπαθήσουμε να τις απαντήσουμε σε αυτό το επεισόδιο.

17
00:01:17,000 --> 00:01:25,000
Ποιο είναι το πλέον κενό σημείο του διαστήματος που έχετε δει;

18
00:01:25,000 --> 00:01:28,000
Ποια είναι η μεγαλύτερη σε χρόνο συνεχούς έκθεσης εικόνα που έχει καταγραφεί από το Χαμπλ;

19
00:01:28,000 --> 00:01:32,000
Ποια είναι τα πιο μακρινά αντικείμενα που ανακάλυψε το Χαμπλ;

20
00:01:32,000 --> 00:01:35,000
Τρεις ερωτήσεις, μία μόνη απάντηση.

21
00:01:36,000 --> 00:01:40,000
Το 2003, το Χαμπλ στράφηκε προς ένα μέρος του ουρανού που ήταν

22
00:01:40,000 --> 00:01:43,000
σε σχέση με τα συνηθισμένα, αρκετά άδειο.

23
00:01:43,000 --> 00:01:46,000
Συγκεκριμένα, δεν υπάρχουν λαμπρά άστρα σε αυτή τη περιοχή.

24
00:01:46,000 --> 00:01:48,000
Το Χαμπλ παρατήρησε αυτό το πεδίο,

25
00:01:48,000 --> 00:01:50,000
το οποίο είναι μόλις ένα δέκατο του μεγέθους της πανσελήνου,

26
00:01:50,000 --> 00:01:53,000
για περίπου ένα εκατομμύριο δευτερόλεπτα.

27
00:01:53,000 --> 00:01:58,000
Αυτό ισοδυναμεί με περίπου 11,3 μέρες χρόνος έκθεσης.

28
00:01:58,000 --> 00:02:02,000
Το αποτέλεσμα ήταν μία εικόνα που ονομάζουμε Εξαιρετικά Βαθύ Πεδίο του Χαμπλ

29
00:02:02,000 --> 00:02:08,000
και είναι η πιο βαθιά εικόνα του Σύμπαντος που καταγράφηκε ποτέ με οπτικά μέσα.

30
00:02:08,000 --> 00:02:12,000
Σχεδόν κάθε αντικείμενο που φαίνεται στην εικόνα αυτή

31
00:02:12,000 --> 00:02:14,000
είναι ένας πολύ μακρινός γαλαξίας.

32
00:02:14,000 --> 00:02:17,000
Όμως για να ρίξουμε μια ματιά σε αυτό εδώ.

33
00:02:17,000 --> 00:02:23,000
Πρόκειται για το γαλαξία UDFj-39546284.

34
00:02:23,000 --> 00:02:24,000
Βαρετό όνομα, το ξέρω,

35
00:02:24,000 --> 00:02:28,000
αλλά το θέμα είναι ότι είναι μάλλον το πιο μακρινό αντικείμενο που έχει ποτέ ανακαλυφθεί.

36
00:02:28,000 --> 00:02:32,000
Βέβαια η απόστασή του δεν έχει επιβεβαιωθεί 100% ακόμη,

37
00:02:32,000 --> 00:02:40,000
αλλά θεωρούμε ότι είναι τόσο μακριά ώστε το φως του χρειάστηκε 13,2 δις έτη για να μας φτάσει.

38
00:02:40,000 --> 00:02:43,000
Πρόκειται για το 96% της ηλικίας του Σύμπαντος.

39
00:02:46,000 --> 00:02:51,000
Πώς θέτετε προτεραιότητες για το τι θα φωτογραφίσει το Χαμπλ;

40
00:02:52,000 --> 00:02:54,000
Μια φορά το χρόνο, όλοι οι αστρονόμοι που θέλουν να χρησιμοποιήσουν το Χαμπλ

41
00:02:54,000 --> 00:02:56,000
αιτούνται χρόνο παρατήρησης υποβάλλοντας προτάσεις

42
00:02:56,000 --> 00:03:01,000
περιγράφοντας λεπτομερώς τα επιστημονικά ερωτήματα που θέλουν να διερευνήσουν

43
00:03:01,000 --> 00:03:02,000
και τα δεδομένα που χρειάζονται.

44
00:03:02,000 --> 00:03:07,000
Ο συνολικός χρόνος παρατήρησης που ζητείται από όλες αυτές τις προτάσεις

45
00:03:07,000 --> 00:03:12,000
είναι πάντα πολύ μεγαλύτερος από το διαθέσιμο χρόνο.

46
00:03:12,000 --> 00:03:16,000
Έτσι υπάρχει μία επιτροπή αστρονόμων που εξετάζει όλες τις προτάσεις

47
00:03:16,000 --> 00:03:19,000
και τις κατατάσσει ανάλογα με την αξιολόγησή τους.

48
00:03:19,000 --> 00:03:23,000
Και μόνο το 10 ως 15% των καλύτερων προτάσεων τελικά πραγματοποιούνται.

49
00:03:25,000 --> 00:03:28,000
Αν το Χαμπλ μπορεί να μεγεθύνει με εντυπωσιακή λεπτομέρεια μακρινούς γαλαξίες,

50
00:03:28,000 --> 00:03:34,000
γιατί δεν μπορεί να στρέψει την ίδια κάμερα σε ένα κοντινό άστρο και να καταγράψει λεπτομερώς την επιφάνειά του;

51
00:03:37,000 --> 00:03:41,000
Αυτό είναι το άστρο Μπετελγκέζ. Ένα πολύ μεγάλο άστρο, και αρκετά κοντά μας

52
00:03:41,000 --> 00:03:43,000
μόλις εκατοντάδες έτη φωτός μακριά.

53
00:03:43,000 --> 00:03:47,000
Αυτός είναι ο γαλαξίας Arp 273

54
00:03:47,000 --> 00:03:51,000
και βρίσκεται περίπου 500.000 φορές πιο μακριά απ' ότι ο Μπετελγκέζ.

55
00:03:51,000 --> 00:03:55,000
Παράλληλα όμως, είναι περίπου ένα δις φορές μεγαλύτερος.

56
00:03:55,000 --> 00:03:58,000
Αυτό σημαίνει ότι το φαινόμενο μέγεθός του στον ουρανό

57
00:03:58,000 --> 00:04:02,000
είναι περίπου 2000 φορές μεγαλύτερο αυτού του Μπετελγκέζ.

58
00:04:02,000 --> 00:04:04,000
Αν και τα άστρα είναι πολύ κοντά σε μας

59
00:04:04,000 --> 00:04:06,000
είναι όμως τόσο μικρά

60
00:04:06,000 --> 00:04:09,000
τόσο ώστε η καταγραφή λεπτομερειών στην επιφάνεια των άστρων

61
00:04:09,000 --> 00:04:12,000
είναι εκτός των δυνατοτήτων ακόμη και του Χαμπλ.

62
00:04:15,000 --> 00:04:20,000
Όταν οι γαλαξίες συγκρούονται και συγχωνεύονται, τί συμβαίνει στις μελανές οπές;

63
00:04:20,000 --> 00:04:23,000
Συγχωνεύονται πραγματικά σε μία γιγάντια μελανή οπή;

64
00:04:26,000 --> 00:04:28,000
Ναι, αυτό συμβαίνει σε γενικές γραμμές.

65
00:04:28,000 --> 00:04:31,000
Όπως το Χαμπλ μας βοήθησε να ανακαλύψουμε τη δεκαετία του 1990

66
00:04:31,000 --> 00:04:36,000
θεωρούμε ότι σχεδόν όλοι οι γιγάντιοι γαλαξίες διαθέτουν μία κεντρική μελανή οπή τεράστιας μάζας.

67
00:04:36,000 --> 00:04:40,000
Επιπλέον, οι γαλαξιακές συγκρούσεις είναι συνήθεις, και συμβαίνουν συνέχεια

68
00:04:40,000 --> 00:04:43,000
και πάλι το Χαμπλ μας έδωσε πολλές υπέροχες εικόνες τέτοιων συγκρούσεων.

69
00:04:43,000 --> 00:04:49,000
Τελικά οι δύο γαλαξίες συγχωνεύονται και σχηματίζουν ένα νέο μεγαλύτερο γαλαξία

70
00:04:49,000 --> 00:04:54,000
και στη διάρκεια αυτή, το ίδιο συμβαίνει και με τις μελανές οπές τεράστιας μάζας.

71
00:04:54,000 --> 00:04:59,000
Συγχωνεύονται σε μία, ακόμα μεγαλύτερη, μελανή οπή τεράστιας μάζας

72
00:04:59,000 --> 00:05:00,000
στο κέντρο του νέου γαλαξία.

73
00:05:00,000 --> 00:05:05,000
Οι αστρονόμοι έχουν κάνει εξομοιώσεις σε υπολογιστή της διαδικασίας αυτής

74
00:05:05,000 --> 00:05:08,000
αλλά διαθέτουν και αρκετά καλά παρατηρησιακά στοιχεία

75
00:05:08,000 --> 00:05:11,000
ότι η διαδικασία αυτή πράγματι συμβαίνει.

76
00:05:12,000 --> 00:05:15,000
Μετά το προηγούμενο επεισόδιο, αναρωτιόμουν αν υπάρχουν άλλα δυναμικά φαινόμενα

77
00:05:15,000 --> 00:05:19,000
τα οποία το Χαμπλ θα μπορούσε να εντοπίσει, όπως το φαινόμενο βαρυτικού φακού,

78
00:05:19,000 --> 00:05:23,000
περιστρεφόμενα αντικείμενα ή σμήνη, συγκρούσεις και άλλα.

79
00:05:28,000 --> 00:05:31,000
Στο επεισόδιο 49, είδαμε τα καλούμενα αντικείμενα Χέρμπιγκ-Χάρο

80
00:05:31,000 --> 00:05:35,000
τα οποία είναι πίδακες ύλης που εκτοξεύονται από νεογέννητα άστρα.

81
00:05:35,000 --> 00:05:38,000
Το Χαμπλ μπόρεσε να καταγράψει τη κίνηση τέτοιων πιδάκων

82
00:05:38,000 --> 00:05:41,000
σε μία περίοδο περίπου 14 ετών.

83
00:05:41,000 --> 00:05:44,000
Και είναι πράγματι αλήθεια ότι τα τελευταία 20 χρόνια,

84
00:05:44,000 --> 00:05:47,000
το Χαμπλ μπόρεσε να συλλάβει τη μεταβολή της κίνησης

85
00:05:47,000 --> 00:05:50,000
αρκετών άλλων φαινομένων και αντικειμένων.

86
00:05:50,000 --> 00:05:53,000
Μερικά από αυτά τα βίντεο έχουν συνδυαστεί

87
00:05:53,000 --> 00:05:56,000
χρησιμοποιώντας λογισμικό για να εξομαλυνθεί η κίνηση,

88
00:05:56,000 --> 00:06:00,000
αλλά ότι θα δείτε βασίζεται σε πραγματικές εικόνες του Χαμπλ.

89
00:06:03,000 --> 00:06:05,000
Κοντινά αντικείμενα μέσα στο ηλιακό μας σύστημα

90
00:06:05,000 --> 00:06:08,000
εμφανίζουν τη πιο εντυπωσιακή κίνηση στις εικόνες του Χαμπλ.

91
00:06:08,000 --> 00:06:12,000
Πλανήτες περιστρέφονται και οι δορυφόροι τους περιφέρονται στις τροχιές τους.

92
00:06:12,000 --> 00:06:14,000
Όπως στις βόρειες περιοχές εδώ στη Γη,

93
00:06:14,000 --> 00:06:18,000
ο Κρόνος διαθέτει σέλας, και το Χαμπλ το παρακολούθησε να χορεύει.

94
00:06:18,000 --> 00:06:23,000
Κομήτες και αστεροειδείς περνάνε γρήγορα κοντά απ' τον Ήλιο και μερικές φορές διασπώνται.

95
00:06:23,000 --> 00:06:28,000
Αλλά υπάρχουν και πιο μακρινά αντικείμενα που παρατηρούμε να κινούνται.

96
00:06:28,000 --> 00:06:31,000
Ο Fomalhaut b ήταν ο πρώτο πλανήτης έξω από το ηλιακό μας σύστημα

97
00:06:31,000 --> 00:06:34,000
που καταγράφηκε άμεσα στο ορατό τμήμα του φάσματος.

98
00:06:34,000 --> 00:06:39,000
και εικόνες με διαφορά 21 μηνών τον δείχνουν να κινείται στη τροχιά του.

99
00:06:39,000 --> 00:06:42,000
Το Χαμπλ κατέγραψε και μία φωτεινή λάμψη

100
00:06:42,000 --> 00:06:47,000
να διατρέχει τη σκόνη που περιβάλλει το άστρο V838 του Μονόκερω.

101
00:06:47,000 --> 00:06:50,000
Οι αποστάσεις είναι τεράστιες και χρειάστηκαν 4 χρόνια για να καταγραφεί

102
00:06:50,000 --> 00:06:54,000
αν και κινούνταν με τη ταχύτητα του φωτός.

103
00:06:56,000 --> 00:06:58,000
Κασσιόπη A

104
00:06:58,000 --> 00:07:02,000
ένα νέφος σκόνης υπόλειμμα ενός υπερκαινοφανούς που εξερράγη πριν τρεις αιώνες

105
00:07:02,000 --> 00:07:07,000
ακόμη επεκτείνεται και παρατηρήσεις του Χαμπλ με διαφορά 9 μηνών το δείχνουν να κινείται.

106
00:07:14,000 --> 00:07:17,000
Ένα από τα πιο μακρινά αντικείμενα που παρατήρησε το Χαμπλ

107
00:07:17,000 --> 00:07:20,000
να μεταβάλλεται στο χρόνο ήταν ο υπερκαινοφανής 1987a

108
00:07:20,000 --> 00:07:25,000
μία έκρηξη ενός άστρου στο Μεγάλο Νεφέλωμα του Μαγγελάνου που συνέβη το 1987.

109
00:07:25,000 --> 00:07:30,000
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, το Χαμπλ παρατήρησε το κρουστικό κύμα να απλώνεται

110
00:07:30,000 --> 00:07:33,000
και να φωτίζει το αέριο γύρω από το άστρο.

111
00:07:33,000 --> 00:07:37,000
Το Χαμπλ είναι πολύ καλό για τέτοιες παρατηρήσεις καθώς

112
00:07:37,000 --> 00:07:42,000
α) οι εικόνες του είναι λεπτομερείς - έτσι εντοπίζει ανεπαίσθητες κινήσεις

113
00:07:42,000 --> 00:07:46,000
και β) είναι σε λειτουργία πολύ καιρό, σχεδόν 22 χρόνια σήμερα.

114
00:07:49,000 --> 00:07:51,000
Μπορεί το Χαμπλ να εντοπίσει πιθανούς υπερκαινοφανείς,

115
00:07:51,000 --> 00:07:54,000
και αν ναι θα μπορέσουμε να τον δούμε από την επιφάνεια της Γης,

116
00:07:54,000 --> 00:07:57,000
και μπορούμε να ξέρουμε πότε είναι πιθανό να συμβεί;

117
00:08:00,000 --> 00:08:03,000
Η πρόβλεψη υπερκαινοφανών μοιάζει λίγο με τη πρόβλεψη σεισμών

118
00:08:03,000 --> 00:08:06,000
μπορούμε να εντοπίσουμε ποια άστρα πιθανό να εκραγούν

119
00:08:06,000 --> 00:08:10,000
αλλά δε μπορούμε να πούμε πότε θα συμβεί η έκρηξη.

120
00:08:10,000 --> 00:08:13,000
Ένας υποψήφιος υπερκαινοφανής που βρίσκεται πλησιέστερα στη Γη

121
00:08:13,000 --> 00:08:18,000
είναι το άστρο η-Τρόπιδος, το οποίο βρίσκεται 7 ως 8000 έτη φωτός μακριά.

122
00:08:18,000 --> 00:08:21,000
Το άστρο αυτό σχεδόν εξερράγη ήδη τον 19ο αιώνα

123
00:08:21,000 --> 00:08:24,000
και όταν το Χαμπλ το κατέγραψε τη δεκαετία του '90

124
00:08:24,000 --> 00:08:27,000
το τεράστιο νέφος αερίου που εκτινάχθηκε

125
00:08:27,000 --> 00:08:30,000
σε αυτή την αποτυχημένη έκρηξη ήταν σαφώς ορατό.

126
00:08:30,000 --> 00:08:34,000
Όμως και πάλι δε μπορούμε να προβλέψουμε ακριβώς πότε το η-Τρόπιδος θα εκραγεί

127
00:08:34,000 --> 00:08:38,000
ίσως αύριο, ή ίσως σε ένα εκατομμύριο χρόνια από τώρα.

128
00:08:38,000 --> 00:08:42,000
Αλλά βέβαια σε αστρονομικούς όρους, αυτό είναι σε ένα λεπτό από τώρα!

129
00:08:44,000 --> 00:08:47,000
Ποιό είναι το πιο παράξενο πράγμα που ανακαλύψατε με το Χαμπλ;

130
00:08:50,000 --> 00:08:53,000
Λοιπόν ένα είναι σίγουρο, αν και ανέκυψε πολλές φορές στις ερωτήσεις,

131
00:08:53,000 --> 00:08:56,000
δεν είναι μικρά πράσινα ανθρωπάκια και δεν είναι ο πλανήτης X.

132
00:09:02,000 --> 00:09:03,000
Σοβαρά όμως

133
00:09:03,000 --> 00:09:08,000
ίσως έχετε ακούσει ότι το βραβείο Νομπέλ Φυσικής για το 2011 απενεμήθη

134
00:09:08,000 --> 00:09:12,000
στην ανακάλυψη ότι η διαστολή του Σύμπαντος επιταχύνεται.

135
00:09:12,000 --> 00:09:17,000
Το Χαμπλ συνέβαλε σε αυτή την ανακάλυψη, και αποτέλεσε έκπληξη για όλους.

136
00:09:17,000 --> 00:09:21,000
Τέτοιες επαναστατικές και εντελώς απρόσμενες ανακαλύψεις

137
00:09:21,000 --> 00:09:23,000
είναι φυσικά πολύ, πολύ σπάνιες.

138
00:09:23,000 --> 00:09:29,000
Αλλά κάθε τόσο, το Χαμπλ στέλνει εικόνες που τουλάχιστον μοιάζουν απρόσμενες.

139
00:09:29,000 --> 00:09:32,000
Και θα σας αφήσω με μία συλλογή τέτοιων εικόνων.

140
00:09:32,000 --> 00:09:36,000
Είμαι ο Δρ. Τζέι και σας αποχαιρετώ.

141
00:09:36,000 --> 00:09:39,000
Και πάλι, μάλιστα για πεντηκοστή φορά, η φύση μας εξέπληξε

142
00:09:39,000 --> 00:09:42,000
πέρα από την πιο ζωηρή φαντασία.

143
00:10:00,000 --> 00:10:03,000
Ευχαριστούμε για όλες τις ερωτήσεις και θα τα πούμε!

144
00:10:03,000 --> 00:10:06,000
www.facebook.com/hubbleesa www.twitter.com/hubble_space

145
00:10:06,000 --> 00:10:10,000
Κείμενα: ESA/Hubble; Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας